Wat is MEV en hoe werkt het binnen blockchainnetwerken?

Wat is MEV in crypto?

MEV staat voor maximal extractable value. Daarmee wordt de extra winst bedoeld die kan ontstaan door de volgorde waarin transacties in een block worden verwerkt.

Deze volgorde is belangrijk omdat transacties invloed op elkaar kunnen hebben. Een grote koop of verkoop op een DEX kan bijvoorbeeld de prijs van een token veranderen. Een transactie die vóór zo’n prijsverandering wordt uitgevoerd, kan daardoor een andere prijs krijgen dan een transactie die erna wordt uitgevoerd.

Wie erin slaagt zijn eigen transactie op een gunstige plek in die volgorde te krijgen, kan soms profiteren van dat prijsverschil. Bijvoorbeeld door vlak vóór een grote koop zelf tokens te kopen en ze daarna tegen een hogere prijs weer te verkopen. De extra winst die zo ontstaat, kan onderdeel zijn van MEV.

Dit speelt vooral een rol binnen DeFi. Stel dat iemand een grote swap uitvoert op een DEX. Zo'n transactie kan de prijs in een liquiditeitspool veranderen. Als een andere partij dit ziet aankomen en zijn eigen transactie vlak vóór of na deze swap laat uitvoeren, kan die soms profiteren van de prijsverandering. De winst die hierdoor ontstaat, kan onderdeel zijn van MEV.

De term MEV betekende oorspronkelijk ‘’miner extractable value’’. Dat kwam doordat miners op proof-of-work-blockchains blocks maakten en invloed hadden op welke transacties erin kwamen en in welke volgorde.

Sinds Ethereum is overgestapt op proof-of-stake, spelen validators een belangrijke rol bij het toevoegen van nieuwe blocks. Daarom wordt tegenwoordig meestal gesproken over ‘’maximal extractable value’’. MEV is namelijk niet alleen relevant voor miners en kan ook op andere soorten blockchains voorkomen.

MEV kan op verschillende manieren ontstaan en het effect ervan verschilt per situatie. Bij arbitrage proberen handelaren bijvoorbeeld prijsverschillen tussen verschillende DEXes te benutten. Daardoor kunnen prijzen op die handelsplatformen weer dichter bij elkaar komen. Ook liquidaties binnen leenprotocollen kunnen MEV opleveren. Zulke liquidaties zijn nodig om te voorkomen dat leningen onvoldoende gedekt raken.

Andere vormen van MEV kunnen juist nadelig zijn voor gebruikers. Een bekend voorbeeld is een sandwich trade. Daarbij ziet een handelaar dat een gebruiker een swap wil uitvoeren en plaatst hij een eigen transactie vlak ervoor. Daardoor kan de prijs alvast veranderen. Nadat de swap van de gebruiker is uitgevoerd, plaatst de handelaar nog een transactie om van die prijsverandering te profiteren. De oorspronkelijke gebruiker kan hierdoor een minder gunstige prijs krijgen.

Korte samenvatting

• MEV is extra waarde die ontstaat door transacties slim te selecteren of te ordenen in een block.
• De term gaat niet alleen over miners, maar ook over validators en andere blockproducenten.
• MEV komt vaak voor rond DeFi-swaps, prijsverschillen en liquidaties.
• Arbitrage en liquidaties kunnen nuttig zijn voor de werking van DeFi.
• Sandwich-MEV kan ervoor zorgen dat een gebruiker meer slippage en een slechtere uitvoering krijgt.

Hoe werkt MEV?

MEV ontstaat doordat de volgorde van transacties invloed kan hebben op de prijs die iemand krijgt of op de uitkomst van een transactie.

Dat zie je bijvoorbeeld bij een AMM. Een AMM is een systeem dat automatisch de prijs van tokens in een DEX-pool bepaalt op basis van de verhouding tussen de tokens in die pool. Als iemand een grote swap uitvoert, verandert die verhouding. Daardoor kan ook de prijs direct veranderen.

Stel dat een token op DEX A €10 kost en op DEX B €10,50. Een handelaar kan dan proberen het token eerst voor €10 te kopen op DEX A en daarna voor €10,50 te verkopen op DEX B. Als die transacties snel genoeg en in de juiste volgorde worden uitgevoerd, kan daar winst uit ontstaan.

Om zulke kansen te vinden, gebruiken zogenoemde searchers vaak gespecialiseerde bots. Die bots houden continu on-chain-data in de gaten en kijken vaak ook naar de publieke mempool. De mempool kun je zien als een soort wachtruimte voor transacties die al zijn verstuurd, maar nog niet in een block zijn opgenomen.

Als een bot een kans ziet, maakt hij één of meer transacties aan. Soms worden meerdere transacties samengevoegd in een bundle. Dat is een pakket transacties dat in een bepaalde volgorde moet worden uitgevoerd. De bot probeert er vervolgens voor te zorgen dat die transacties op de gewenste plek in het block terechtkomen.

Op Ethereum werkt dat in grote lijnen zo:

1. Een searcher vindt een kans Een bot ziet bijvoorbeeld dat hetzelfde token op twee DEXes tegen verschillende prijzen wordt verhandeld.

2. De bot maakt een transactie of bundle De bot geeft bijvoorbeeld de opdracht om eerst te kopen op de goedkope DEX en daarna direct te verkopen op de duurdere DEX.

3. Een builder stelt een mogelijk block samen Een builder is een gespecialiseerde partij die transacties en bundles verzamelt en daar een block van probeert te maken dat zoveel mogelijk opbrengst oplevert.

4. De validator stelt het block voor De validator, ook wel proposer genoemd, kiest doorgaans uit verschillende blockvoorstellen. Builders kunnen daarvoor bieden. Zo kan een deel van de MEV-opbrengst uiteindelijk bij de validator terechtkomen, zonder dat die validator zelf naar arbitragekansen hoeft te zoeken.

Er zijn vaak meerdere bots die dezelfde kans zien. Daardoor ontstaat concurrentie. Bots kunnen bijvoorbeeld meer betalen om hun transacties op een gunstige plek in het block te krijgen. Een deel van de mogelijke winst gaat daardoor naar builders en validators.

Bij een publieke mempool kunnen andere bots zien welke transacties nog wachten op verwerking. Daardoor kunnen ze proberen daarop in te spelen. Bij private verzending is een transactie minder zichtbaar voor andere partijen voordat deze in een block komt.

De exacte werking verschilt per blockchain en Layer 2. Bovenstaand voorbeeld beschrijft vooral hoe MEV vaak werkt binnen Ethereum en andere EVM-gebaseerde DeFi-netwerken.

Welke vormen van MEV bestaan er binnen crypto?

Bekende vormen van MEV zijn DEX-arbitrage, sandwich trading en liquidaties. Dat zijn belangrijke voorbeelden, maar zeker niet alle mogelijkheden. Er bestaat bijvoorbeeld ook generalized frontrunning, waarbij een bot een zichtbare transactie kopieert en eerder probeert uit te voeren. Ook rond NFT-mints en fout geprijsde listings kunnen MEV-kansen ontstaan.

De grenzen zijn niet altijd messcherp. Eén transactie kan meerdere economische effecten hebben. Toch zijn de drie vormen hieronder het handigst om te begrijpen hoe MEV in de praktijk werkt.

Wat is arbitrage-MEV?

Arbitrage-MEV is winst halen uit een prijsverschil voor hetzelfde token op verschillende DEXes of liquiditeitspools. Staat een token in pool A goedkoper dan in pool B, dan kan een bot het in A kopen en vrijwel meteen in B verkopen.

Dat kan vaak in één atomaire transactie. Atomair betekent hier: alle stappen slagen samen, of alles wordt teruggedraaid. Lukt de verkoop niet zoals gepland, dan gaat ook de aankoop niet door.

Voorbeeld: Stel dat een token op DEX A 100 euro kost en op DEX B 102 euro. Een searcher kan het token op A kopen en direct op B verkopen. Door die handel komt de prijs op beide plekken meestal weer wat dichter bij elkaar.

Dat is nuttig voor de cryptomarkt, omdat prijsverschillen niet onnodig lang blijven bestaan. De opbrengst komt alleen meestal niet terecht bij de gebruiker wiens swap het prijsverschil veroorzaakte. Die gaat doorgaans naar de searcher en, via biedingen, deels naar de blockproducent.

Arbitrage is erg competitief. Meerdere bots zien vaak dezelfde afwijking en proberen allemaal als eerste in een block te komen. Een atomaire transactie maakt het resultaat technisch gezien wel alles-of-niets, maar vóór opname zijn er nog steeds risico's. Denk aan transactiekosten, concurrentie en het risico dat een andere bot eerder is.

Wat is sandwich-MEV?

Sandwich-MEV is een strategie waarbij een bot een DEX-swap van een gebruiker letterlijk tussen twee eigen transacties plaatst. De bot koopt eerst, laat daarna jouw swap uitvoeren en verkoopt vervolgens weer.

Dit gebeurt meestal wanneer een bot in de publieke mempool een grote swap ziet die veel prijsimpact kan geven. Prijsimpact is de prijsverandering die jouw eigen order veroorzaakt doordat een pool niet oneindig veel liquiditeit heeft.

De bot plaatst een aankoop vlak vóór jouw swap. Daardoor stijgt de prijs alvast. Jouw swap voert daarna uit tegen een minder gunstige prijs, waarna de bot na jouw swap verkoopt tegen de hogere prijs.

Voor jou betekent dat meestal extra slippage. Slippage is het verschil tussen de prijs die je verwachtte en de prijs die je uiteindelijk krijgt. Let wel: niet elke slechte uitvoering is sandwiching. Een grote swap in een ondiepe pool heeft op zichzelf al prijsimpact. Sandwich-MEV is de extra schade doordat een bot zich ertussen zet.

Een sandwich bevat dus een transactie vóór én een transactie ná jouw swap. Alleen een transactie die voor iemand anders gaat, is niet automatisch een sandwich. In tegenstelling tot de eerder beschreven DEX-arbitrage hangt deze strategie af van de gebruikersorder in het midden.

Wat is liquidatie-MEV?

Liquidatie-MEV ontstaat wanneer bots concurreren om een leenpositie te liquideren die niet meer veilig genoeg is. In DeFi kun je crypto lenen door andere crypto als onderpand vast te zetten. Daalt de waarde van dat onderpand te ver, dan mag iemand de positie volgens de regels van het protocol liquideren.

Bij Aave wordt een positie liquideerbaar zodra de health factor onder 1 komt. De health factor is een getal dat laat zien hoe veilig je lening nog is. Komt die onder 1, dan kan een liquidator een deel van de schuld aflossen en in ruil onderpand ontvangen met een liquidatiebonus.

Die bonus is de reden dat bots zo snel mogelijk willen zijn. Ze volgen posities, prijzen van oracles en de regels van het protocol. Een oracle levert prijsdata aan smart contracts. Zodra een positie liquideerbaar wordt, probeert de snelste bot een geldige liquidatietransactie in te dienen.

De race om als eerste die bonus te krijgen is het MEV-deel. Tegelijk kan een snelle liquidatie nuttig zijn: zo blijft het leenprotocol beter beschermd tegen schulden met te weinig onderpand, wat ook belangrijk is voor mensen die crypto uitlenen.

Welke rol spelen validators, miners en bots bij MEV?

Bots zoeken de kansen, builders maken er aantrekkelijke blocks van en validators kiezen uiteindelijk welk block wordt voorgesteld. Bij proof-of-work op bijvoorbeeld Bitcoin doen miners het selecteren en ordenen van transacties. Op modern Ethereum zijn validators de blockproposers.

Searchers zijn onafhankelijke marktpartijen die MEV-kansen proberen te vinden. Zij draaien bots die razendsnel gegevens analyseren, transacties maken en bundles naar builders kunnen sturen. Een searcher hoeft dus geen validator te zijn.

Builders verzamelen gewone transacties en bundles en stellen daarmee een mogelijk block samen. Ze proberen daarbij een block te bouwen dat zoveel mogelijk waarde oplevert.

Tussen builders en validators kunnen relays zitten. Die geven biedingen van builders door aan validators. Een validator kan vervolgens een aantrekkelijk bod kiezen en het bijbehorende block voorstellen. Daardoor kan een validator een deel van de opbrengst ontvangen zonder zelf naar MEV-kansen te zoeken.

Dat is efficiënt, maar er zit ook een nadeel aan. Goede MEV-optimalisatie vraagt snelle infrastructuur, gespecialiseerde software en veel kennis. Grotere professionele partijen kunnen daardoor een voordeel krijgen. Dat kan de druk vergroten om blockbouw en validatie bij minder partijen te concentreren.

Welke gevolgen heeft MEV voor crypto-gebruikers?

MEV kan zowel nuttige als vervelende gevolgen hebben voor crypto-gebruikers. Het duidelijkste negatieve voorbeeld is sandwich-MEV: je swap kan dan tegen een slechtere prijs worden uitgevoerd dan zonder de bottransacties.

Ook de strijd tussen bots kan transactiekosten verhogen en voor netwerkcongestie zorgen. Als veel bots tegelijk voorrang willen, gaan ze meer betalen om in het volgende block terecht te komen.

Er zijn ook positieve kanten:

• Arbitrage helpt prijzen op verschillende DEXes weer beter op elkaar aansluiten.
• Liquidaties kunnen voorkomen dat ondergedekte leningen zich opstapelen in DeFi-protocollen.
• Biedingen voor blocks kunnen een deel van de MEV-waarde naar validators verschuiven.

Op het niveau van de blockchain kan extreem hoge MEV een lastiger risico geven. Als de waarde in een eerder block uitzonderlijk groot is, kan er een prikkel ontstaan om blocks te reorganiseren en die waarde alsnog te proberen pakken. Dat is een risico voor de stabiliteit van consensus, niet iets wat bij elke normale MEV-transactie gebeurt.

Het belangrijkste voor jou als gebruiker: kijk niet alleen naar de koers die je op het scherm ziet. Bij een swap tellen ook liquiditeit, prijsimpact, slippage en de manier waarop jouw transactie wordt verzonden mee.

Hoe kunnen gebruikers en protocollen zich tegen MEV beschermen?

Je kunt MEV niet volledig uitsluiten, maar je kunt de kans op schade wel verkleinen. Vooral bij grotere swaps en leenposities is het slim om vooraf een paar instellingen te controleren.

1. Stel een passende maximale slippage in Een maximale slippage bepaalt hoeveel slechter de uitvoering maximaal mag zijn. Wordt de prijs slechter dan jouw limiet, dan faalt de swap in plaats van dat je een veel slechtere prijs accepteert. Zet je de limiet te ruim, dan geef je bots meer ruimte. Zet je hem extreem strak, dan kan je transactie vaker teruggedraaid worden. Bij zo'n revert kun je wel netwerkkosten kwijt zijn.

2. Gebruik een korte transactiedeadline Een deadline is de uiterste tijd waarop je swap nog uitgevoerd mag worden. Met een korte deadline voorkom je dat een oude transactie lang blijft wachten en pas wordt uitgevoerd nadat de prijs flink veranderd is.

3. Let op de omvang van je swap en de liquiditeit Grote swaps in pools met weinig liquiditeit hebben meestal meer prijsimpact. Daardoor kan ook meer ruimte ontstaan voor bepaalde MEV-strategieën. Controleer daarom vóór het uitvoeren van een swap hoeveel prijsimpact wordt verwacht en welke prijs je naar verwachting ontvangt.

4. Overweeg private verzending waar die beschikbaar is Een private transactie wordt niet op dezelfde manier zichtbaar in de publieke mempool. Dat kan bescherming bieden tegen bepaalde bots die openbare transacties proberen voor te zijn. Het is geen volledige bescherming: je vertrouwt daarbij wel op de gekozen infrastructuur en je bent niet automatisch beschermd tegen een slechte marktprijs of alle vormen van MEV.

5. Houd voldoende afstand tot de liquidatiegrens Heb je crypto geleend in DeFi, zorg dan dat je health factor voldoende boven 1 blijft. Hoeveel ruimte verstandig is, hangt onder andere af van de volatiliteit van je onderpand en geleende assets. Je kunt je health factor verhogen door bijvoorbeeld extra onderpand te storten of een deel van je schuld af te lossen. Daarmee verklein je de kans dat je positie liquideerbaar wordt.

Ethereum gebruikt momenteel al een vorm van proposer-builder separation (PBS), waarbij gespecialiseerde builders blocks samenstellen en validators deze voorstellen. Dit gebeurt grotendeels via software en infrastructuur buiten het Ethereum-protocol.

Ethereum werkt daarnaast aan enshrined proposer-builder separation (ePBS). Daarbij wordt deze scheiding tussen builders en validators onderdeel van het protocol zelf. Het doel is onder andere om minder afhankelijk te zijn van externe relays en andere tussenpartijen.

Ook technieken zoals versleutelde transacties worden onderzocht om bepaalde vormen van schadelijke MEV moeilijker te maken. Zulke oplossingen laten MEV echter niet volledig verdwijnen. Zolang de volgorde van transacties economische waarde kan hebben, blijven er mogelijkheden bestaan om daarvan te profiteren.

Conclusie

MEV is de extra waarde die kan ontstaan doordat transacties binnen een block niet allemaal dezelfde uitkomst hebben in elke mogelijke volgorde. In crypto zie je dat vooral terug bij DeFi-swaps, arbitrage en liquidaties.

Niet alle MEV is slecht. Arbitrage kan prijzen corrigeren en liquidaties helpen leenprotocollen gezond te houden. Sandwich-MEV is voor gebruikers juist een duidelijk nadeel, omdat die strategie je swap een slechtere uitvoering kan geven.

Als je DeFi gebruikt, is het daarom slim om goed te kijken naar slippage, deadlines, liquiditeit en de gezondheid van eventuele leenposities. Je voorkomt MEV daarmee niet altijd, maar je beperkt wel de kans dat een bot onnodig voordeel haalt uit jouw transactie.