Wat is een short squeeze en hoe werkt deze binnen de financiële markten?

Wat is een short squeeze?

Een short squeeze is een snelle prijsstijging waarbij beleggers met een shortpositie gedwongen worden om het actief terug te kopen, waardoor de prijs nog verder kan oplopen.

Met een shortpositie speelt een trader in op een prijsdaling. Bij een klassieke shortpositie leent de trader aandelen en verkoopt deze direct, met als doel ze later tegen een lagere prijs terug te kopen. Vervolgens geeft de trader de teruggekochte aandelen terug aan de uitlener. Daalt de koers, dan maakt de trader winst. Stijgt de koers, dan loopt het verlies juist op.

Daar kan een short squeeze ontstaan. Om een shortpositie te sluiten, moet een trader het actief terugkopen. Wanneer veel shorters dit ongeveer tegelijkertijd doen, ontstaat er plotseling extra koopdruk. Hierdoor kan de prijs verder stijgen, waardoor nog meer shorters hun positie sluiten.

Zo ontstaat een zichzelf versterkend effect: de prijs stijgt, shorters kopen om hun positie te sluiten en die extra koopdruk kan de prijs vervolgens nog verder opdrijven.

Voorbeeld: Stel dat een aandeel op €100 staat en veel traders short zitten. De prijs stijgt onverwacht naar €110. Een deel van die traders koopt terug om verdere verliezen te beperken. Door al die extra kooporders loopt de prijs misschien op naar €120, waardoor de druk op de overgebleven shorters verder groeit.

Belangrijk om te weten: niet elke snelle koersstijging is automatisch een short squeeze. De stijging moet voor een belangrijk deel worden versterkt doordat shorters hun posities sluiten. Dit wordt ook wel short-covering genoemd. Een short squeeze kan op natuurlijke wijze ontstaan, bijvoorbeeld wanneer onverwacht positief nieuws de koers laat stijgen. Het bewust manipuleren van de koers of het beschikbare aanbod om een short squeeze uit te lokken, is verboden.

Korte samenvatting

• Een short squeeze ontstaat wanneer shorters door een stijgende prijs onder druk komen om te kopen.
• Het sluiten van een shortpositie zorgt normaal gesproken voor een kooptransactie.
• Veel shorters die tegelijk kopen kunnen een prijsstijging verder versterken.
• Short squeezes kunnen voorkomen bij aandelen, futures en crypto-derivaten.
• Een snelle stijging is niet altijd een short squeeze; er moet sprake zijn van short-covering of gedwongen sluitingen.

Hoe werkt een short squeeze?

Een short squeeze werkt als een opwaartse domino-effect: een eerste prijsstijging veroorzaakt verliezen bij shorters, waarna hun kooporders de stijging kunnen versterken.

De eerste prijsbeweging kan allerlei oorzaken hebben. Denk aan plotselinge koopinteresse of een markt waarin weinig aanbod beschikbaar is. Voor een shorter maakt de reden niet veel uit: zodra de prijs omhooggaat, wordt de positie verliesgevender.

Sommige traders sluiten dan vrijwillig. Ze willen voorkomen dat een klein verlies verandert in een veel groter verlies. Andere traders hebben minder keuze. Zij kunnen bijvoorbeeld extra onderpand moeten storten, omdat hun positie met marge loopt.

Marge is geld of ander onderpand dat je opzijzet om een positie met hefboom te openen. Hefboom betekent dat je een grotere positie beheert dan je eigen inleg. Zakt het beschikbare onderpand onder de minimale eis, dan kan een handelsplatform vragen om extra geld. Lukt dat niet, dan kan de positie geheel of gedeeltelijk worden gesloten. Dat heet liquidatie.

Bij futures sluit je een shortpositie meestal met een tegenovergestelde transactie: je koopt hetzelfde futurescontract terug. Een futurescontract is een contract waarmee je handelt op een toekomstige prijs van een onderliggende waarde. De winst en het verlies van zulke posities wordt voortdurend bijgewerkt op basis van de actuele marktprijs.

De kern blijft steeds hetzelfde:

1. De prijs stijgt.
2. Shortposities komen verder in verlies.
3. Shorters kopen om hun positie te sluiten, vrijwillig of gedwongen.
4. Die koopdruk kan de prijs verder laten stijgen.
5. Daardoor kunnen nieuwe shorters in de problemen komen.

Zo'n beweging stopt meestal wanneer het grootste deel van de gedwongen koopdruk is verdwenen, of wanneer er weer genoeg verkopers in de markt komen.

Waardoor ontstaat een short squeeze?

Een short squeeze begint meestal met een scherpe prijsstijging die shortposities steeds oncomfortabeler maakt.

Die prijsstijging is de directe aanjager. Hoe hoger de prijs oploopt, hoe groter het verlies voor iemand die short zit. Daardoor wordt sluiten aantrekkelijker, of zelfs noodzakelijk.

Bij klassieke aandelenshorts kan ook de beschikbaarheid van leenbare aandelen meespelen. Een shorter moet uiteindelijk de geleende aandelen terugkopen en teruggeven. Wordt het lastig om aandelen te lenen, dan kan dat extra druk geven om de positie af te bouwen.

In futuresmarkten kan schaarste van het beschikbare aanbod een vergelijkbaar effect hebben. Als shorters hun positie willen sluiten maar weinig aanbod vinden, moeten ze mogelijk tegen steeds hogere prijzen kopen.

Hefboom kan alles versnellen. Met hefboom is er minder ruimte om een prijsbeweging tegen je positie in op te vangen. Daalt je marge onder de vereiste grens, dan moet je onderpand toevoegen of kan liquidatie volgen. In crypto-futures en perpetual futures gebeurt dat op basis van de regels van de betreffende crypto exchange.

Een hoge short interest of veel hefboom betekent trouwens niet automatisch dat er een squeeze komt. Short interest is het aantal open shortposities op een bepaald moment. Het kan aangeven dat er veel potentiële kopers klaarstaan als shorters moeten sluiten, maar zonder duidelijke prijsimpuls en voldoende koopdruk hoeft er niets te gebeuren.

Op welke financiële markten komen short squeezes voor?

Short squeezes komen vooral voor op aandelenmarkten, maar ze kunnen ook gebeuren bij futures en in de cryptomarkt.

Bij aandelen is het mechanisme vaak het makkelijkst te begrijpen. Een trader leent aandelen, verkoopt ze en koopt ze later terug. Als de prijs hard stijgt, moet die trader duurder terugkopen dan de verkoopprijs. Juist dat terugkopen kan de squeeze versterken.

Ook futuresmarkten kunnen een short squeeze krijgen. Futures bestaan voor verschillende beleggingsinstrumenten, zoals aandelenindices, valuta, renteproducten, landbouwproducten, metalen en energie. Als shorters hun contracten in een snel stijgende markt willen sluiten, moeten ze kopen.

Bij sommige grondstoffenfutures speelt ook fysieke levering mee. Dan kan de beschikbaarheid van daadwerkelijk leverbare grondstoffen belangrijk zijn. Dat werkt anders dan bij een crypto-contract dat in geld wordt afgerekend.

De cryptomarkt heeft spotmarkten en derivatenmarkten. Op de spotmarkt koop en verkoop je de crypto zelf. Bij cryptoderivaten handel je in contracten die de prijs van crypto volgen. Vooral bij crypto-futures en perpetual futures kunnen traders short gaan met marge, zonder dat ze de onderliggende crypto eerst hoeven te lenen zoals bij een klassieke aandelenshort.

Een perpetual future lijkt op een futurescontract, maar heeft geen vaste einddatum. Daardoor zijn dit soort contracten populair voor handelen met hefboom, maar ze brengen ook extra liquidatierisico mee.

Wat is de impact van short squeezes binnen de cryptomarkt?

Een short squeeze kan in de cryptomarkt voor extreem snelle prijsstijgingen zorgen, vooral als veel traders met hefboom short zitten.

Stijgt de prijs van een cryptomunt, dan nemen de verliezen van shortposities toe. Komt de marge van een trader onder de vereiste grens, dan kan een crypto-exchange de positie automatisch liquideren. De crypto-exchange sluit de shortpositie dan door het actief terug te kopen. Als veel liquidaties kort na elkaar plaatsvinden, kan de opwaartse koersbeweging hierdoor versnellen.

Dit zie je vooral bij perpetual futures. Deze contracten gebruiken fundingbetalingen tussen longs en shorts om de contractprijs dichter bij de spotprijs te houden. Bij negatieve funding betalen shorters longs. Daardoor kan het duurder worden om een shortpositie langere tijd open te houden.

Negatieve funding is op zichzelf geen bewijs dat er een short squeeze aankomt. Het is hooguit een signaal dat iets zegt over de verhouding tussen de prijs van perpetual futures, de spotprijs en de betalingsstroom tussen longs en shorts. De precieze berekening en het moment van betalen verschillen per crypto-exchange.

Hefboom maakt de cryptomarkt gevoeliger voor dit soort bewegingen. Gedwongen liquidaties kunnen samengaan met scherpe koerssprongen, hogere volatiliteit en grotere prijsverschillen tussen de spotmarkt en de derivatenmarkt. Ook kunnen spreads groter worden. Een spread is het verschil tussen de prijs waarvoor je een cryptomunt direct kunt kopen en verkopen.

Hoe groot de impact wordt, hangt onder meer af van de liquiditeit, de diepte van het orderboek, de hoeveelheid gebruikte hefboom en de liquidatieregels van het platform. In een dunne markt kunnen relatief kleine kooporders al veel invloed hebben op de prijs.

Voorbeelden van short squeezes binnen de cryptomarkt

Een bekend voorbeeld vond plaats in oktober 2019. De prijs van Bitcoin steeg binnen ongeveer 24 uur van circa $7.400 naar meer dan $10.000. Positieve uitspraken van de Chinese president Xi Jinping over blockchain zorgden voor optimisme in de markt. De onverwachte stijging dwong veel shorters om hun posities te sluiten, waardoor de koers verder omhoog werd gedreven.

Een ander voorbeeld volgde in juli 2023, nadat een Amerikaanse rechter een gedeeltelijk gunstige uitspraak deed voor Ripple in de rechtszaak tegen de SEC. De prijs van XRP steeg binnen enkele uren van ongeveer $0,47 naar $0,87. Daarbij werd voor circa $33 miljoen aan shortposities geliquideerd. Deze liquidaties zorgden voor extra koopdruk en versterkten daarmee de snelle koersstijging.

Ook in oktober 2023 ontstond een grote short squeeze rond Bitcoin. Door optimisme over de mogelijke goedkeuring van Amerikaanse spot-Bitcoin-ETF’s steeg de koers tot boven $34.000. Binnen 24 uur werd voor meer dan $220 miljoen aan shortposities in Bitcoin geliquideerd. Het sluiten van deze posities zorgde voor extra koopdruk en versterkte de koersbeweging.

Deze voorbeelden laten zien dat een short squeeze vaak begint met een eerste koersstijging, bijvoorbeeld door positief nieuws of een onverwachte verandering in het marktsentiment. Hierdoor komen shorters in de problemen, waarna liquidaties en short-covering de koersbeweging verder kunnen versterken.

Hoe herken je een mogelijke short squeeze?

Je kunt een short squeeze nooit met zekerheid voorspellen. Wel kun je aan verschillende signalen zien dat veel shorters kwetsbaar zijn. Dat betekent dat zij mogelijk snel moeten kopen als de prijs begint te stijgen.

Bij aandelen kun je eerst kijken naar de short interest. Dit is het aantal aandelen dat is verkocht via een shortpositie en nog niet is teruggekocht. Een hoge short interest betekent dus dat veel traders nog een open shortpositie hebben. Stijgt de koers vervolgens sterk, dan kunnen deze traders hun positie sluiten om verdere verliezen te beperken. Daarvoor moeten zij aandelen kopen, wat voor extra koopdruk kan zorgen.

Een hoge short interest is op zichzelf geen bewijs dat er een short squeeze aankomt. De kans op extra koopdruk wordt vooral groter wanneer meerdere signalen tegelijkertijd zichtbaar zijn:

• de prijs stijgt snel en duidelijk;
• het handelsvolume is hoog of neemt snel toe;
• er staan veel shortposities open;
• er zijn weinig aandelen beschikbaar om te lenen of te verhandelen;
• er blijft gedurende langere tijd veel vraag van kopers.

Het is daarbij belangrijk om short interest niet te verwarren met het dagelijkse short-salevolume. Short interest laat zien hoeveel shortposities op een bepaald meetmoment nog openstaan. Het dagelijkse short-salevolume laat alleen zien hoeveel aandelen die dag via shorttransacties zijn verkocht. Het vertelt niet hoeveel van die posities later alweer zijn gesloten.

Binnen de cryptomarkt kun je naar vergelijkbare signalen kijken. Belangrijke gegevens zijn onder meer de prijsbeweging, het handelsvolume, open interest, liquidaties, funding en liquiditeit.

Open interest is de totale waarde of het totale aantal futures- en andere derivatencontracten dat nog openstaat. Een hoge open interest laat zien dat er veel posities in de markt actief zijn. Je kunt hieruit alleen niet direct afleiden hoeveel traders short zitten of bij welke prijs hun posities worden geliquideerd.

Liquidatiegegevens laten zien hoeveel posities automatisch door crypto-exchanges zijn gesloten. Wanneer de prijs stijgt en steeds meer shortposities worden geliquideerd, kan dit erop wijzen dat een short squeeze al bezig is.

Ook de funding rate kan extra informatie geven. Dit zijn periodieke betalingen tussen traders met long- en shortposities in perpetual futures. Bij negatieve funding betalen shorters meestal aan traders met een longpositie. Dat kan erop wijzen dat er relatief veel druk aan de shortkant van de markt is.

Funding is alleen geen betrouwbare voorspeller op zichzelf. De funding rate kan pas veranderen nadat de koers al in beweging is gekomen. Gebruik deze daarom samen met andere gegevens en niet als een los signaal voor wat de koers hierna gaat doen.

Kort gezegd herken je een mogelijke short squeeze niet aan één vast getal. Het gaat om een combinatie van veel open shortposities, een stijgende prijs, toenemend handelsvolume en beperkte liquiditeit. Ook als al deze signalen aanwezig zijn, blijft een short squeeze slechts een mogelijkheid. Het is geen zekerheid dat er een kettingreactie van gedwongen liquidaties ontstaat.

Wat is het verschil tussen een short squeeze en een long squeeze?

Een short squeeze duwt de prijs omhoog, terwijl een long squeeze de prijs juist omlaag kan trekken.

Bij een short squeeze zitten traders short. Als de prijs stijgt, lopen zij verlies op. Het sluiten van hun positie betekent kopen, en die koopdruk kan de stijging extra versterken.

Bij een long squeeze gebeurt het spiegelbeeld. Traders zitten long en rekenen op een stijgende prijs. Daalt de prijs hard, dan nemen hun verliezen toe. Om te sluiten verkopen ze hun positie. Die extra verkoopdruk kan de daling verder versterken.

Bij posities met marge werkt de druk aan beide kanten hetzelfde. Wordt het verlies te groot en voldoet de marge niet meer aan de eisen, dan kan de trader extra onderpand moeten storten of volgt liquidatie volgens de regels van het handelsplatform.

Welke risico’s brengt een short squeeze met zich mee?

Een short squeeze brengt risico's mee voor shorters, maar ook voor traders die pas kopen nadat de prijs al hard is gestegen.

Voor iemand met een klassieke ongedekte short op aandelen kan het verlies theoretisch onbeperkt oplopen. Een aandeel kan in theorie namelijk onbeperkt stijgen. Bij futures en crypto-perpetuals worden posities vaak eerder gemargined of geliquideerd, maar dat neemt het risico op grote verliezen niet weg.

Een snelle beweging kan ervoor zorgen dat je positie wordt gesloten tegen een slechtere prijs dan je had verwacht. In een onrustige markt kan de uitvoering minder gunstig zijn en kunnen de kosten oplopen. Bij sommige crypto-derivaten kan een tekort zelfs groter worden dan alleen de marge die je had gestort.

Ook kopen tijdens een squeeze is riskant. Zodra shorters grotendeels hebben gecoverd, kan de extra koopdruk ineens wegvallen. De prijs kan dan net zo snel terugvallen als hij steeg. Een squeeze is dus geen garantie dat de prijs blijvend hoger blijft.

Hefboom vergroot zowel mogelijke winst als mogelijk verlies. Je hoeft met hefboom maar een relatief kleine prijsbeweging tegen je in te krijgen voordat je marge in gevaar komt. Hoe hoger de hefboom, hoe kleiner die buffer meestal is.

Let ook op stop-lossorders. Zo'n order kan helpen om risico te beperken, maar is geen garantie dat je precies op de ingestelde prijs uitstapt. In een snel bewegende of illiquide markt kan de uitvoering lager of hoger uitvallen dan je verwacht.

De belangrijkste risico's op een rij:

• grote en snelle verliezen voor shorters;
• gedwongen liquidatie bij onvoldoende marge;
• slechtere orderuitvoering door hoge volatiliteit;
• snelle terugval voor traders die laat instappen;
• meer kans op fouten door stress en snel bewegende prijzen.

Conclusie

Een short squeeze is simpel gezegd een opwaartse prijsbeweging die sterker kan worden doordat shorters moeten kopen om hun positie te sluiten. Dat kan vrijwillig gebeuren om verliezen te beperken, maar ook gedwongen door marginregels en liquidaties.

Dit mechanisme bestaat bij aandelen en futures, en speelt ook een belangrijke rol in de cryptomarkt met hefboom en perpetual futures. Vooral daar kunnen liquidaties elkaar snel opvolgen, waardoor prijzen hard bewegen.

Zie signalen zoals hoge short interest, open interest of negatieve funding niet als zekerheid. Ze geven alleen context. Wie handelt in een markt waar een squeeze mogelijk is, doet er goed aan extra op hefboom, liquiditeit en het risico van een snelle omkering te letten.