Czym jest Uniswap (UNI)? Proste wyjaśnienie

Czym jest Uniswap (UNI)?

Uniswap to zdecentralizowana giełda, często skracana do DEX. Za pośrednictwem Uniswap możesz wymieniać tokeny bez korzystania z tradycyjnej, scentralizowanej giełdy kryptowalut z księgą zleceń.

Uniswap działa w oparciu o automated market maker, często skracany do AMM. Zamiast zleceń kupna i sprzedaży w księdze zleceń, swapy są realizowane za pomocą smart kontraktów i pul płynności. Są to pule z tokenami udostępnianymi przez użytkowników.

Gdy wymieniasz token przez Uniswap, korzystasz z płynności dostępnej w takiej puli.

Token protokołu Uniswap nazywa się UNI. UNI to token ERC-20 na Ethereum i służy do zarządzania. Posiadacze UNI mogą delegować prawo głosu i głosować nad określonymi decyzjami dotyczącymi protokołu.

Od grudnia 2025 roku opłaty protokołowe są wykorzystywane do burnu tokenów, w ramach którego UNI jest trwale wycofywany z obiegu.

Nie potrzebujesz UNI, aby wymieniać tokeny ani dodawać płynność do puli.

Protokół Uniswap jest dostępny na Ethereum oraz na kilku innych sieciach blockchain. Uniswap Labs rozwija między innymi interfejsy, infrastrukturę i narzędzia związane z Uniswap. Uniswap Labs to firma i działa niezależnie od samego protokołu oraz od zarządzania przez posiadaczy UNI.

Najważniejsze informacje

• Uniswap to DEX, na którym możesz wymieniać tokeny za pośrednictwem liquidity pools.
• UNI jest tokenem zarządzania protokołu Uniswap.
• Traderzy wymieniają tokeny przeciwko płynności puli, a nie przeciwko tradycyjnej księdze zleceń.
• Dostawcy płynności mogą otrzymywać opłaty swapowe, ale ponoszą też ryzyko.
• Niska płynność i duże swapy mogą powodować wpływ na cenę i slippage.

Jak działa Uniswap?

Uniswap działa inaczej niż tradycyjne, scentralizowane platformy handlowe. Takie platformy zwykle korzystają z księgi zleceń, w której łączone są zlecenia kupna i sprzedaży użytkowników. Uniswap nie używa centralnej księgi zleceń, lecz liquidity pools z tokenami udostępnianymi przez użytkowników.

Taka pula zawiera rezerwy tokenów. Załóżmy, że pula zawiera token A i token B. Osoba, która chce wymienić token A na token B, wysyła token A do puli i otrzymuje w zamian token B. Protokół oblicza, ile tokenów B otrzyma użytkownik, na podstawie dostępnej płynności i zasad puli.

W wyniku swapu zmieniają się ilości tokenów w puli. W efekcie zmienia się również cena, po której można zrealizować kolejny swap.

Użytkownicy, którzy udostępniają tokeny do puli, nazywani są liquidity providers. Zapewniają oni możliwość swapów dla innych użytkowników i w zamian mogą otrzymywać część opłat swapowych.

To, jak duży wpływ swap ma na cenę, zależy między innymi od dostępnej płynności wokół aktualnej ceny. Jeśli płynności jest tam mało, ten sam swap może mieć większy wpływ na cenę. Zwłaszcza przy większych swapach końcowa cena może więc różnić się od ceny widocznej wcześniej.

Uniswap ma kilka wersji protokołu. Uniswap v4 to najnowsza wersja, a pule z wcześniejszych wersji, takich jak v2 i v3, mogą nadal istnieć.

W Uniswap v4 pule są zarządzane przez jeden centralny kontrakt PoolManager. V4 obsługuje także tak zwane hooks. Są to dodatkowe fragmenty logiki smart kontraktu, które można podłączyć do puli, aby na przykład zmienić zachowanie związane ze swapami, płynnością lub opłatami.

Przegląd Uniswap (UNI)

Jak działają liquidity pools i automated market making w Uniswap?

Uniswap ustala cenę wymiany w ramach liquidity pools za pomocą automated market maker, czyli AMM.

W pierwotnej konstrukcji Uniswap używana jest do tego formuła x × y = k. x i y oznaczają ilości obu tokenów w puli. Gdy ktoś kupuje jeden token i dodaje drugi, zmienia się proporcja między tokenami. W efekcie zmienia się również cena.

Przykład: Załóżmy, że ktoś jednorazowo kupuje dużą ilość tokena A z puli. W puli pozostaje wtedy mniej tokena A, przez co token A podczas swapu staje się coraz droższy. Im większy swap względem dostępnej płynności, tym zwykle większy wpływ na cenę.

Uniswap v3 i v4 wykorzystują skoncentrowaną płynność. Dzięki temu liquidity providers mogą sami wybrać zakres cenowy, w którym ich płynność jest dostępna. W ten sposób ten sam kapitał może być wykorzystywany efektywniej w obrębie tego zakresu cenowego.

Jeśli cena rynkowa wyjdzie poza wybrany zakres, ta płynność nie jest aktywna dla swapów. Dostawca płynności nie otrzymuje wtedy opłat swapowych z tej pozycji, dopóki cena nie wróci do wybranego zakresu.

Jaką rolę pełni UNI w Uniswap?

UNI jest tokenem zarządzania protokołu Uniswap. Osoba posiadająca UNI może aktywować prawo głosu, delegując tokeny na adres. Może to być własny adres albo adres innej osoby, która głosuje w imieniu posiadacza.

Tokenów UNI nie trzeba w tym celu przenosić ani blokować. Ilość delegowanych UNI określa wagę głosu danego adresu.

Za pośrednictwem governance posiadacze UNI mogą między innymi decydować o wydatkach z treasury, opłatach protokołowych oraz ewentualnym mintowaniu dodatkowych UNI. Do złożenia wiążącej propozycji onchain obecnie potrzebny jest 1 milion delegowanych UNI. Propozycja musi następnie uzyskać co najmniej 40 milionów głosów UNI za, aby została przyjęta.

Przy uruchomieniu w 2020 roku wybito 1 miliard UNI. Obecnie nie ma aktywnej inflacji. Governance ma jednak możliwość corocznego mintowania dodatkowych UNI, maksymalnie do 2% całkowitej podaży. Z tej możliwości jak dotąd nie skorzystano.

Od grudnia 2025 roku aktywne są opłaty protokołowe. Pobierane opłaty protokołowe są wykorzystywane do trwałego spalania UNI. Posiadacze UNI nie otrzymują tych przychodów protokołu bezpośrednio.

Jak działają swapy i opłaty transakcyjne w Uniswap?

Podczas swapu oddajesz jeden token i otrzymujesz w zamian inny token z puli płynności. Za swap płacisz swapfee.

Wysokość tej opłaty zależy od wersji protokołu i puli. Uniswap v2 pobiera swapfee w wysokości 0,30%. W Uniswap v3 występują między innymi poziomy opłat 0,01%, 0,05%, 0,30% i 1,00%.

W Uniswap v4 opłaty są bardziej elastyczne. Pule mogą korzystać ze stałych lub dynamicznych opłat. Dzięki hooks logika dotycząca na przykład opłat może być dalej dostosowywana.

Swapfee nie zawsze w całości trafia do liquidity providers. W pulach, w których aktywowano opłaty protokołowe, część swapfee trafia do protokołu. Pozostała część trafia do liquidity providers z aktywną płynnością.

Oprócz swapfee płacisz opłaty sieciowe za wykonanie transakcji w blockchainie. Swapfee i opłaty sieciowe to więc różne koszty.

Innym terminem, który często pojawia się przy swapach, jest slippage. To różnica między oczekiwaną ceną swapu a ceną, po której swap zostaje ostatecznie zrealizowany. Przy niskiej płynności, dużych swapach lub silnych ruchach cenowych slippage może być większy.

Jak powstał Uniswap?

Hayden Adams opracował protokół Uniswap w 2018 roku. 2 listopada 2018 roku pierwsza wersja została publicznie ogłoszona i uruchomiona w sieci głównej Ethereum.

Uniswap v1 był proof of concept dla automated market maker. Pomysł polegał na tym, że użytkownicy mogli dodawać tokeny do liquidity pools, aby inni mogli dokonywać swapów bez potrzeby korzystania z centralnej giełdy z księgą zleceń.

W maju 2020 roku pojawił się Uniswap v2. Ta wersja umożliwiła bezpośrednie swapy między różnymi tokenami ERC-20.

We wrześniu 2020 roku uruchomiono UNI jako token zarządzania protokołu Uniswap.

Jakie są zalety Uniswap?

Uniswap ma kilka ważnych cech:

• Swapy bez zezwoleń: Użytkownicy mogą wymieniać tokeny za pomocą smart kontraktów bez konieczności realizowania transakcji przez centralną giełdę.

• Każdy może dodać płynność: Użytkownicy mogą udostępniać tokeny w liquidity pools i w zamian otrzymywać opłaty swapowe.

• Brak potrzeby centralnej księgi zleceń: Swapy są realizowane przeciwko płynności w puli, a nie poprzez zlecenia kupna i sprzedaży innych użytkowników.

• Skoncentrowana płynność: W v3 i v4 liquidity providers mogą sami wybrać zakres cenowy, w którym ich płynność jest aktywna. Dzięki temu kapitał może być wykorzystywany efektywniej w tym zakresie.

• Konfigurowalne pule w v4: Dzięki hooks deweloperzy mogą dodawać do pul dodatkowe zasady i funkcje, na przykład dotyczące swapów, płynności i opłat.

Jakie są wady Uniswap?

Uniswap ma też kilka ważnych kwestii, na które warto zwrócić uwagę:

• Wpływ na cenę i slippage: Przy niskiej płynności lub dużych swapach końcowa cena wymiany może być mniej korzystna, niż oczekiwano.

• Impermanent loss: Dostawcy płynności mogą ponieść stratę względem zwykłego trzymania tokenów, gdy ceny mocno się zmieniają.

• Aktywne zarządzanie skoncentrowaną płynnością: W v3 i v4 pozycja nie otrzymuje opłat swapowych, gdy cena rynkowa znajduje się poza wybranym zakresem cenowym. Dostosowanie takiej pozycji może generować dodatkowe opłaty sieciowe.

• Ryzyko smart kontraktów i tokenów: Błędy w smart kontraktach mogą prowadzić do strat. Ponieważ Uniswap działa bez zezwoleń, mogą też istnieć tokeny i pule, które są niewiarygodne lub ryzykowne.

• Opłaty sieciowe: Swapy oraz dodawanie, zmienianie lub usuwanie płynności wymagają transakcji onchain, a więc wiążą się z opłatami sieciowymi.

Podsumowanie

Uniswap to zdecentralizowana giełda, na której użytkownicy mogą wymieniać tokeny za pośrednictwem liquidity pools. Zamiast tradycyjnej księgi zleceń protokół wykorzystuje automated market maker do określania, ile tokenów użytkownik otrzyma podczas swapu.

Użytkownicy mogą sami udostępniać płynność i w zamian otrzymywać opłaty swapowe. W v3 i v4 liquidity providers mogą przy tym sami określić, w jakim zakresie cenowym ich płynność jest aktywna.

UNI jest tokenem zarządzania Uniswap. Posiadacze UNI mogą delegować prawo głosu i głosować nad decyzjami dotyczącymi protokołu. Od grudnia 2025 roku opłaty protokołowe są dodatkowo wykorzystywane do trwałego spalania UNI. Posiadacze UNI nie otrzymują tych przychodów protokołu bezpośrednio.

Uniswap umożliwia swapy tokenów bez centralnej giełdy, ale wiąże się też z ryzykiem. Wpływ na cenę, impermanent loss, ryzyko smart kontraktów i opłaty sieciowe to ważne kwestie, które warto uwzględnić.