Czym jest zdecentralizowana giełda (DEX)?

Czym jest zdecentralizowana giełda (DEX)?

Zdecentralizowana giełda (DEX) to peer-to-peer marketplace dla kryptowalut, na którym możesz handlować bez pośredników. Bez banku, bez brokera, bez centralnej strony kontrolującej wszystko. Handlujesz bezpośrednio z innymi użytkownikami, korzystając z smart kontraktów na blockchainie.

To w zasadzie przeciwieństwo bardziej znanych brokerów i giełd kryptowalut, do których możesz być przyzwyczajony. Nazywa się je scentralizowanymi giełdami. To platformy, na których również możesz handlować, ale to firma (w naszym przypadku Finst) działa jako pośrednik. Finst dba o to, by Twoje transakcje były realizowane bezpiecznie i szybko, więc nie musisz robić tego samodzielnie na blockchainie.

Na zdecentralizowanych giełdach niemal wszystko obsługuje kod. Jeśli popełnisz błąd, nie będzie nikogo, kto Ci pomoże.

Najważniejsze informacje

• DEX-y (Decentralized Exchanges) to platformy, na których handlujesz krypto za krypto bezpośrednio na blockchainie.

• Działają w całości w oparciu o technologię blockchain i smart kontrakty, dając Ci pełną kontrolę nad Twoimi aktywami. Nie ma tu centralnego organu.

• Do znanych DEX-ów należą Uniswap, PancakeSwap i Curve.

• Zamiast order booków DEX-y często wykorzystują pule płynności, aby umożliwić szybkie i bezpośrednie swapy.

• Do zalet należą większa prywatność, niższe opłaty i szerszy wybór tokenów, ale za własne bezpieczeństwo i błędy odpowiadasz w pełni samodzielnie.

• DEX-y są zaawansowane i innowacyjne, ale ze względu na złożoność są mniej odpowiednie dla początkujących niż scentralizowane giełdy.

Jak działa DEX?

W przeciwieństwie do „zwykłej” giełdy, takiej jak Finst (nazywanej też CEX – Centralized Exchange), na DEX-ie nie wymienisz euro na krypto. To wyłącznie handel krypto za krypto. Czyli: sprzedaż Bitcoina, aby kupić Solanę? Tak, to możliwe. Wpłata euro na zdecentralizowaną giełdę? Nie, to niemożliwe. Najpierw musisz zamienić swoje euro na kryptowalutę gdzie indziej, na przykład na scentralizowanej giełdzie lub u brokera. Na zdecentralizowanej giełdzie zawsze potrzebujesz własnego portfela z kryptowalutą. Dlatego najpierw musisz kupić ją gdzie indziej.

Na CEX-ie zwykle wygląda to tak: składasz zlecenie kupna lub sprzedaży, a giełda dopasowuje je za pośrednictwem order booka. Taki system ustala cenę na podstawie podaży i popytu, podobnie jak na giełdzie papierów wartościowych. Możesz też korzystać z takich funkcji jak koszyki kryptowalut, staking, DCA i wiele innych, wszystko wygodnie zintegrowane w ramach platformy. Na DEX-ie robisz to wszystko samodzielnie. Zarządzasz swoim portfelem, dbasz o własne bezpieczeństwo i samodzielnie realizujesz transakcje. Takie giełdy działają dzięki smart kontraktom. Na scentralizowanej giełdzie wszystkim tym zajmuje się za Ciebie platforma.

Pule płynności

Zamiast order booka DEX zwykle wykorzystuje pule płynności. To zasoby kryptowalut „zablokowane” przez innych użytkowników w zamian za nagrodę (np. odsetki). Dzięki temu możliwe są natychmiastowe swapy bez czekania na kupującego lub sprzedającego.

I tu pojawia się ciekawa rzecz: większość DEX-ów ma otwarty kod źródłowy. Każdy może więc dokładnie zobaczyć, jak działają, a nawet zbudować własną platformę. Dlatego istnieje tak wiele platform do swapów, takich jak Uniswap, Sushiswap i PancakeSwap.

W skrócie:

• DEX = handel krypto za krypto, w pełni na blockchainie
  
• Bez pośredników, bez order booków, tylko smart kontrakty i pule płynności
  
• W pełni transparentne i open source, każdy może dołączyć (albo zbudować własne rozwiązanie)

Zalety DEX-a

Nie Twoje klucze, nie Twoje monety:
Jedna z największych zalet DEX-a? Nie potrzebujesz niczyjej zgody. Bez przepisów narzucanych przez państwo, bez firm decydujących o tym, czy możesz wziąć udział. Potrzebujesz tylko portfela, trochę kryptowaluty i możesz handlować. Masz pełną kontrolę. Nawet jeśli wszystkie scentralizowane giełdy zniknęłyby z rynku, Twoje Bitcoiny nadal byłyby w Twoim portfelu. Na scentralizowanej giełdzie nie byłoby to takie pewne. To idealne rozwiązanie dla osób, które chcą zachować anonimowość albo nie ufają podmiotom trzecim.

Dlatego w świecie krypto często mówi się: „nie Twoje klucze, nie Twoje monety”. Chodzi o to, że jeśli nie kontrolujesz własnych kluczy (kluczy prywatnych i publicznych), to nie jesteś prawdziwym właścicielem swojej kryptowaluty. To nie jest aż tak czarno-białe, ale idea stojąca za podejściem twórcy Bitcoina, Satoshiego Nakamoto, polegała na daniu ludziom większej kontroli nad własnymi pieniędzmi.

Niższe koszty:
Ponieważ handlujesz w modelu peer-to-peer, koszty transakcji na DEX-ach są często niższe. Nie ma pośrednika pobierającego prowizję za realizację transakcji — płacisz tylko opłatę blockchainową i zlecenie przechodzi.

Dostępność tokenów:
Kolejna zaleta to większy wybór. Nie ograniczasz się do kilku popularnych monet. Na DEX-ach często znajdziesz tokeny, które nie są jeszcze notowane na dużych platformach. To atrakcyjne dla osób, które chcą wejść w nowe projekty wcześnie — często po znacznie niższej cenie.

I tak, niektóre DEX-y oferują nawet zaawansowane funkcje, takie jak trading z dźwignią czy opcje. Nie wszystkie, ale staje się to coraz popularniejsze. I wszystko to bez pośredników. Bezpośrednio i swobodnie.

Wady DEX-a

Brzmi świetnie — i rzeczywiście takie jest — ale DEX-y mają też swoje minusy.

Nikt Ci nie pomoże
Na zdecentralizowanej giełdzie zawsze w pełni odpowiadasz za siebie. Wyślesz krypto na zły portfel? Stracisz je bezpowrotnie. Nikt tego nie cofnie. Blockchain jest niezmienny. I nie ma zespołu obsługi klienta, do którego możesz zadzwonić. Wszystko działa na smart kontraktach. Jeśli popełnisz błąd, nie ma już odwrotu.

Wiedza techniczna
Nawet dla osób obeznanych z technologią zrozumienie wszystkiego zajmuje czas. Musisz poruszać się między różnymi chainami, tokenami, portfelami, smart kontraktami, danymi sieciowymi i wieloma innymi elementami. Nie jest to zalecane dla początkujących. Zawsze sugerujemy ostrożność podczas inwestowania. Dlatego dla większości inwestorów scentralizowana giełda jest często najlepszym wyborem. Jest mniej podatna na błędy, dba o bezpieczeństwo za Ciebie i jest mniejsze ryzyko utraty monet.

Oszustwa
Ponieważ przez platformy DeFi częściej możesz trafić na scam coiny, ryzyko jest większe. Większość scentralizowanych giełd weryfikuje monetę przed jej dodaniem do oferty, więc oszustwa zdarzają się tam rzadko. Zachowaj ostrożność, jeśli wydaje Ci się, że znalazłeś ukryty skarb. Zawsze rób własny research!

Zdecentralizowana giełda vs scentralizowana giełda

Problem wydajności blockchainów

Blockchainy są świetne, ale nie zawsze szybkie ani tanie. Zwłaszcza sieci smart kontraktów, takie jak Ethereum. I zgadnij co — 9 z 10 największych DEX-ów działa właśnie na Ethereum.

Tradycyjne giełdy mogą aktualizować ceny natychmiast i obsługiwać dziesiątki tysięcy transakcji na sekundę. Blockchainy? Już nie tak bardzo. Ethereum przetwarza około 15 do 30 transakcji na sekundę (TPS). Pod presją to się skaluje, a twórcy pracują nad aktualizacjami, które pozwolą obsłużyć dziesiątki tysięcy, a nawet ponad 100 000 TPS. Ale to jeszcze nie dziś. Dlatego na Ethereum nie zawsze da się handlować tak szybko ani tanio jak na giełdzie. Nie dotyczy to jednak każdego blockchaina. Istnieją szybsze i tańsze alternatywy, takie jak rozwiązania Layer-2, na przykład Sonic (S), Optimism (OP) i Avalanche (AVAX).

Trudne dla początkujących

DEX nie jest czymś, do czego po prostu siadasz i zaczynasz korzystać. Zanim zaczniesz handlować, musisz:

• Założyć portfel, np. MetaMask lub Phantom.

• Przenieść kryptowalutę ze scentralizowanej giełdy do swojego portfela.

• Połączyć portfel z DEX-em, takim jak PancakeSwap lub Uniswap (albo innym protokołem na danym blockchainie).

• Dopiero wtedy możesz zacząć handlować.

Kupiłeś token? Zobaczysz go w portfelu tylko wtedy, gdy ręcznie dodasz adres tokena lub właściwy chain. Chcesz przenieść kryptowalutę na inny chain? Do tego też potrzebna będzie wiedza. Krótko mówiąc, dla początkujących nie zawsze jest to proste.

Nawet doświadczeni użytkownicy mogą potrzebować czasu, aby wszystko zrozumieć. Dlatego wiele osób nadal woli scentralizowane giełdy: szybciej, łatwiej i bez zbędnych zmartwień.

DNS: nadal kontrolowany centralnie

Jest jeszcze coś, o czym możesz nie myśleć: DNS (system łączący nazwy domen z witrynami) nadal jest kontrolowany centralnie. Nawet jeśli DEX jest w pełni zdecentralizowany, domena może nadal być zarządzana przez centralny system. W teorii może to zostać zablokowane lub zmanipulowane przez określone władze.

Jak korzystać z DEX-a (Decentralized Exchange)?

Chcesz handlować krypto bez pośredników? Skorzystaj z DEX-a. Łączysz swój portfel kryptowalutowy i handlujesz bezpośrednio z innymi. Oto jak to zrobić:

1. Wybierz DEX-a, portfel i właściwy blockchain
Istnieje wiele DEX-ów, takich jak Uniswap (Ethereum), PancakeSwap (BNB Smart Chain) czy Curve (wiele sieci). Będziesz też potrzebować portfela, np. MetaMask lub Phantom. Upewnij się, że portfel jest ustawiony na właściwy blockchain, bo inaczej nie będzie działać.

2. Połącz portfel z DEX-em
Kliknij „Connect wallet” lub zeskanuj kod QR, aby się połączyć. DEX zwykle zapyta, na jakim chainie jesteś, albo wybierze go automatycznie. Wybierz właściwy (np. Ethereum lub BNB Chain).

3. Zrealizuj transakcję
Wszystko gotowe? Wybierz, jaką kryptowalutę chcesz wymienić, i zatwierdź transakcję. DEX przetworzy ją na blockchainie. Interfejs zwykle ułatwia wymianę np. Ethereum na Optimism (albo na inną kryptowalutę dostępną na danym blockchainie/DEX-ie).

4. Sprawdź, czy wszystko się udało
Po transakcji sprawdź szczegóły w swoim portfelu albo zweryfikuj ją w eksploratorze bloków, takim jak Etherscan lub BscScan (w zależności od blockchaina).

Ile właściwie kosztuje korzystanie z DEX-a?

To zależy od platformy. Na przykład Uniswap pobiera 0,3% od każdej transakcji, a opłata trafia do dostawców płynności. W przyszłości mogą zostać doliczone opłaty protokołowe.

Ale szczerze mówiąc, te 0,3% to nic w porównaniu z opłatami gas na Ethereum. W okresach dużego ruchu potrafią one łatwo sięgać kilkudziesięciu euro za transakcję. Załóżmy, że chcesz wypłacić środki z protokołu, wysłać je do innego portfela i wykonać swap — możesz wydać kilkadziesiąt euro tylko na opłaty. Dlatego jeszcze raz: zrób research, zanim wejdziesz w zdecentralizowany trading!

Podsumowanie

Zdecentralizowane giełdy (DEX-y) oferują unikalny i swobodny sposób handlu kryptowalutami bez pośredników. Są transparentne, open source i dają Ci pełną kontrolę nad Twoją kryptowalutą (dokładnie tak, jak zakładał Satoshi Nakamoto). Ale ta wolność wiąże się z odpowiedzialnością: to Ty odpowiadasz za własne bezpieczeństwo, wiedzę techniczną i realizację transakcji. Dla bardziej zaawansowanych użytkowników DEX-y oferują wiele korzyści, takich jak niższe koszty, dostęp do nowych tokenów i większa prywatność. Dla początkujących scentralizowane giełdy są często bezpieczniejszym i prostszym punktem startowym. Niezależnie od tego, co wybierzesz: zawsze zrób własny research, zanim zaczniesz.