Wat is Cardano (ADA) en hoe werkt het?

Wat is Cardano (ADA)?

Cardano is een publieke blockchain waarop je ADA kunt versturen, tokens kunt maken en smart contracts kunt gebruiken. Een smart contract is simpel gezegd een programma op de blockchain dat automatisch controleert of een transactie aan vooraf ingestelde voorwaarden voldoet.

Cardano heeft een eigen blockchain, een eigen manier om transacties te verwerken en een eigen digitale munt: ADA. ADA gebruik je onder meer om transactiekosten te betalen, om te staken, voor beloningen en om betalingen te doen binnen applicaties op Cardano.

Het netwerk ging live op 23 september 2017, en er kunnen nooit meer dan 45 miljard ADA bestaan op het netwerk. Nieuwe ADA kan alleen vanuit de vooraf beschikbare reserve in omloop komen, totdat die maximale voorraad is bereikt.

Je kunt Cardano dus zien als een basislaag waarop zowel betalingen als toepassingen kunnen draaien. Daarbij kunnen ADA-houders ook meedoen aan governance: besluitvorming over veranderingen aan het netwerk.

Korte samenvatting

• Cardano is een Layer 1-blockchain met ADA als eigen munt.
• Stake pools verwerken transacties en produceren nieuwe blokken.
• Ouroboros Praos selecteert block producers op basis van stake.
• Met delegatie kun je staken zonder je ADA aan een pooloperator af te staan.
• Het eUTXO-model maakt transacties voorspelbaar, maar vraagt een andere app-opzet.

Hoe werkt Cardano?

Cardano gebruikt proof-of-stake. Dat betekent dat het netwerk niet werkt met miners, maar met stake pools. Dit zijn servernodes die transacties verwerken, het grootboek bijhouden en nieuwe blokken produceren.

Wie ADA bezit, kan zelf een stake pool draaien of ADA delegeren aan een bestaande pool. Door die delegatie telt jouw ADA mee bij de stake van die pool. Een grotere stake geeft een pool meer kans om blokken te produceren. Je ADA blijft daarbij wel van jou: de pooloperator krijgt niet de bevoegdheid om jouw ADA uit te geven.

Het digitale kasboek van Cardano werkt met het extended UTXO-model, meestal afgekort als eUTXO. Hierbij gebruikt een transactie bestaande, nog niet uitgegeven stukken waarde als input en maakt vervolgens nieuwe outputs aan. Verderop lees je wat dit precies betekent voor smart contracts en apps.

Sinds de Plomin-hard fork van 29 januari 2025 heeft Cardano volledige on-chain governance. ADA-holders kunnen daarbij zelf deelnemen of stemrecht delegeren aan een DRep. Een DRep is een vertegenwoordiger die namens andere stemt. Ook stake pool operators en een constitutioneel comité spelen een rol in dit proces. De regels, procedures en technische instellingen van het protocol kunnen via governance en upgrades veranderen.

Cardano (ADA) overzicht

Wat is Ouroboros op Cardano?

Ouroboros is de naam van de proof-of-stake-consensus van Cardano. Consensus betekent hier dat deelnemers in het netwerk volgens dezelfde regels bepalen welke transacties en blokken geldig zijn.

Cardano gebruikt specifiek Ouroboros Praos voor de productie van blokken. Dit systeem selecteert block producers op basis van stake. De gedelegeerde ADA bij een stake pool telt dus mee voor de kans dat die pool een blok mag produceren.

In de praktijk verwerken stake pools transacties, houden ze het grootboek bij en maken ze blokken. Komt jouw transactie in een blok terecht, dan wordt die steeds zekerder naarmate er meer blokken bovenop volgen. Een nieuw blok is dus niet meteen hetzelfde als absolute zekerheid, maar extra blokken verhogen de zekerheid dat de transactie onderdeel blijft van de keten.

Proof-of-stake werkt alleen goed als er voldoende onafhankelijke deelnemers eerlijk meedoen met stake. Dat is belangrijk om te weten: dit mechanisme neemt niet alle operationele of economische risico's weg.

Hoe werkt staking op Cardano?

Staking op Cardano betekent dat je ADA koppelt aan een stake pool, of zelf een pool beheert. Als je delegeert, blijft de bestedingsbevoegdheid over je ADA bij jou. Je kunt gedelegeerde ADA normaal gesproken dus nog steeds verplaatsen of besteden.

Om te delegeren worden een stake address-registratie en een delegatiecertificaat op de blockchain geplaatst. Daarna telt je stake mee voor de gekozen pool.

Beloningen worden per epoch berekend. Een epoch is een vaste periode binnen het netwerk. De beloningen komen uit transactiekosten en uit ADA die vanuit de reserve in omloop komt. Eerst gaan de vaste kosten en marge van de pooloperator van de poolbeloning af. Wat overblijft, wordt verdeeld op basis van de gedelegeerde stake.

Hoeveel je ontvangt, staat niet vast. Het kan onder meer afhangen van de prestaties van een pool, de mate van verzadiging, de kosten, de marge en protocolparameters. Staking is dus geen gegarandeerd rendement.

Een pooloperator kan ook een pledge registreren: ADA die de eigenaren van de pool toezeggen aan te houden. Als die pledge niet wordt aangehouden, ontvangt de pool in die epoch geen beloning.

Belangrijk: delegatie beschermt je niet tegen verlies of diefstal van je eigen privésleutels of herstelwoorden. Wie jouw toegang tot ADA kwijtraakt, kan daar alsnog problemen door krijgen.

Wat is het eUTXO-model van Cardano?

Cardano gebruikt het extended unspent transaction output-model, oftewel eUTXO. Dat klinkt technisch, maar de basis is goed uit te leggen.

Een UTXO kun je zien als een apart stukje waarde dat nog niet is uitgegeven. Als je een transactie doet, gebruikt die bestaande UTXO's als input en maakt hij nieuwe UTXO's als output. Zo houdt het netwerk bij welke waarde nog beschikbaar is.

Een eUTXO bevat een adres, een waarde en extra gegevens. Die waarde kan bestaan uit ADA, native tokens of een combinatie daarvan. De uitbreiding in eUTXO zit vooral in scripts: voorwaarden die bepalen wanneer een output mag worden uitgegeven. Smart contracts gebruiken zulke scripts om een transactie goed of af te keuren.

Een voordeel hiervan is dat je de geldigheid en uitvoeringskosten van een transactie vooraf buiten de blockchain kunt controleren, zolang de benodigde inputs nog beschikbaar zijn. Dat maakt het gedrag van een transactie beter voorspelbaar.

Er zit ook een belangrijke praktische kant aan. Stel dat twee transacties dezelfde UTXO willen gebruiken. Als de eerste die input al verbruikt, kan de tweede transactie mislukken. Transacties die verschillende UTXO-inputs gebruiken, kunnen juist in principe parallel worden gevalideerd.

Daarom moeten ontwikkelaars apps zo ontwerpen dat de toestand over meerdere UTXO's is verdeeld wanneer veel mensen tegelijk met een app moeten kunnen werken. Ontwerpen die bekend zijn van account-based blockchains passen niet altijd rechtstreeks op Cardano.

Wie heeft Cardano opgericht?

Cardano werd in 2015 opgericht door Charles Hoskinson en Jeremy Wood. Zij richtten ook Input Output op, een organisatie die oorspronkelijk bekendstond als IOHK.

Bij de lancering werkten drie organisaties aan verschillende delen van het ecosysteem. IOHK bouwde de software. De Cardano Foundation kreeg een rol in toezicht en het promoten van het ecosysteem. Emurgo richtte zich op commerciële adoptie.

Dat betekent niet dat één organisatie Cardano alleen bestuurt. Het netwerk werkt met deelnemers zoals ADA-houders, stake pool operators, DReps en het constitutioneel comité, die binnen de on-chain governance ieder een rol hebben.

Wat zijn de voordelen van Cardano?

Cardano heeft een aantal technische eigenschappen die voor gebruikers en ontwikkelaars relevant kunnen zijn:

• Proof-of-stake voor blockproductie. Cardano gebruikt stake pools in plaats van proof-of-work voor het maken van blokken.
• Delegatie zonder overdracht van bestedingsbevoegdheid. Je kunt ADA delegeren aan een pool zonder je ADA naar de pooloperator te sturen.
• Voorspelbare transactievalidatie. Met het eUTXO-model kun je de geldigheid en scriptkosten vooraf controleren, zolang de benodigde inputs beschikbaar blijven.
• Native tokens op grootboekniveau. Een standaardoverdracht van een native token heeft geen smart-contractuitvoering nodig.
• Meerdere assets in één UTXO. Een UTXO kan ADA en meerdere native tokens bevatten. Daardoor zijn atomische multi-assettransacties mogelijk: de onderdelen van zo'n transactie gebeuren samen of helemaal niet.
• On-chain governance. ADA-houders kunnen rechtstreeks deelnemen aan besluitvorming of hun stemmacht delegeren aan een DRep.
• Begrensde voorraad. De maximale hoeveelheid ADA is 45 miljard.

Dit zijn technische kenmerken. Ze zijn geen garantie voor lagere kosten, hogere veiligheid, betere schaalbaarheid of betere resultaten dan andere blockchains in elke situatie.

Wat zijn de nadelen van Cardano?

Het ontwerp van Cardano brengt ook trade-offs met zich mee:

• Andere manier van app-ontwikkeling. Het eUTXO-model vraagt een andere aanpak dan account-based blockchains. Ontwikkelaars moeten de toestand van een app goed verdelen over meerdere UTXO's. jb
• Mogelijke UTXO-conflicten. Een transactie kan mislukken als een andere transactie dezelfde verwachte input eerder gebruikt.
• Variabele stakingbeloningen. De beloning voor delegators is afhankelijk van onder meer prestaties van de pool, verzadiging, kosten, marge en protocolparameters.
• Een stake pool draaien vraagt veel aandacht. Operators hebben continue online infrastructuur nodig en moeten privésleutels, netwerkvereisten en timing goed beheren.
• Mogelijke concentratie bij pools. Grote of onderling verbonden stake pool operators kunnen veel invloed hebben op de throughput en decentralisatie van het netwerk.
• Concentratie van stemgewicht. Stemgewicht in governance is gekoppeld aan gedelegeerde ADA. Als veel stemgewicht bij een beperkt aantal DReps terechtkomt, kan dat een governance-risico zijn.

Dat laatste betekent niet automatisch dat één partij het netwerk beheerst. De daadwerkelijke invloed hangt af van eigendomsstructuren, delegatiegedrag en toekomstige keuzes in het protocol en de interfaces.

Conclusie

Cardano is een Layer 1-blockchain met ADA als eigen munt. Je kunt ADA gebruiken voor transactiekosten, staking, beloningen, governance en betalingen binnen toepassingen op het netwerk.

De technische basis bestaat uit Ouroboros Praos, een proof-of-stake-mechanisme waarbij stake pools transacties verwerken en blokken produceren. ADA-houders kunnen hun stake delegeren zonder de bestedingsbevoegdheid over hun ADA af te staan.

Daarnaast gebruikt Cardano het eUTXO-model. Dat maakt transacties en scriptkosten vooraf beter controleerbaar, maar vraagt van ontwikkelaars ook een andere manier om apps en gelijktijdige interacties te ontwerpen.

De belangrijkste trade-off is dus duidelijk: Cardano combineert delegatie, native tokens en on-chain governance met een technisch model dat meer ontwerpkeuzes vraagt van ontwikkelaars en waarin de invloed van pools en gedelegeerd stemgewicht aandacht blijft vragen.