Czym jest Celestia (TIA)? Wyjaśnienie Celestii

Czym jest Celestia (TIA)?

Celestia to modułowy blockchain, który koncentruje się przede wszystkim na konsensusie i data availability. Mówiąc prościej, Celestia dba o to, aby dane były zapisywane we właściwej kolejności i dostępne dla uczestników, którzy chcą je zweryfikować.

Celestia ma przede wszystkim wspierać inne blockchainy i rollupy. Rollup to warstwa blockchaina, która sama przetwarza transakcje, ale powiązane dane może publikować na innej warstwie. Celestia nie wykonuje tych transakcji samodzielnie i nie decyduje też o tym, czy obliczenia takiego rollupu są poprawne. Sieć dba przede wszystkim o to, aby opublikowane dane były dostępne i możliwe do sprawdzenia.

TIA to natywny token sieci Celestia. TIA jest używany między innymi do opłacania opłat transakcyjnych i stakingu. Ticker tokena to TIA.

Celestia wystartowała 31 października 2023 roku jako Mainnet Beta, pod kryptonimem Lemon Mint.

Najważniejsze informacje

• Celestia to modułowy blockchain do konsensusu i data availability.
• Sieć nie wykonuje ani nie waliduje samodzielnie transakcji rollupów.
• TIA to token używany do opłat transakcyjnych, stakingu i on-chain governance.
• Light nodes mogą sprawdzać bloki za pomocą data availability sampling bez pobierania całych bloków.
• Modułowa konstrukcja daje aplikacjom swobodę, ale sprawia też, że zależą one od własnej warstwy execution i settlement.
• Aktualizacje sieci poprawiają między innymi skalowalność i stopniowo obniżyły roczną inflację tokena.

Jak działa Celestia?

Aplikacje i użytkownicy mogą publikować dane w Celestii w formie blobów. Odbywa się to za pomocą transakcji PayForBlobs. Każdy blob otrzymuje namespace, który można traktować jak etykietę oddzielającą dane różnych aplikacji.

Dzięki temu aplikacja może łatwiej pobierać tylko te dane, które są dla niej istotne, bez konieczności przetwarzania wszystkich pozostałych danych w bloku.

Producenci bloków zbierają te dane w bloki. Następnie walidatorzy osiągają zgodę co do kolejności tych bloków. Celestia wykorzystuje do tego Proof of Stake. Walidatorzy blokują TIA jako stake i w ten sposób pomagają zabezpieczać sieć.

Ważnym elementem Celestii jest data availability sampling (DAS). Dzięki niemu light nodes mogą sprawdzać, czy dane w bloku są dostępne, bez pobierania całego bloku.

W tym celu light nodes losowo pobierają małe fragmenty bloku wraz z kryptograficznymi dowodami. Jeśli wystarczająca liczba kontroli zakończy się powodzeniem, otrzymują wysoki poziom pewności, że pełne dane bloku są dostępne.

Celestia wykorzystuje również erasure coding. Polega to na dodaniu dodatkowych danych do oryginalnych danych bloku. Dzięki temu pełne dane można odtworzyć, o ile dostępna jest wystarczająca liczba fragmentów. Umożliwia to data availability sampling i utrudnia ukrycie tylko części danych bloku.

Ważne jest to, że Celestia sprawdza w ten sposób dostępność danych, ale nie to, czy transakcje lub smart contracts w ramach rollupu zostały wykonane poprawnie. Taka kontrola odbywa się wewnątrz rollupu lub na innych warstwach korzystających z Celestii.

Celestia została zbudowana w oparciu o Cosmos SDK i korzysta z CometBFT do konsensusu. Dzięki kilku aktualizacjom sieci czas bloku został skrócony do około 3 sekund, co pozwala sieci częściej tworzyć nowe bloki i daje więcej miejsca na publikację danych.

Celestia (TIA) - przegląd

Jak działa modułowa architektura Celestii?

W wielu blockchainach różne zadania są wykonywane przez tę samą sieć, na przykład przetwarzanie transakcji, osiąganie konsensusu i przechowywanie danych. Nazywamy to monolitycznym blockchainem. Ethereum jest znanym przykładem.

Celestia wybiera inne podejście. Sieć koncentruje się przede wszystkim na konsensusie i data availability, podczas gdy inne warstwy mogą odpowiadać za execution i settlement.

Execution oznacza wykonywanie zasad aplikacji i określa, co zmienia się po transakcji. Settlement to warstwa, w której zapisywane są wyniki transakcji i gdzie można rozstrzygać ewentualne spory dotyczące tych wyników.

Dzięki temu wiele rollupów może korzystać z Celestii jako warstwy data availability, bez konieczności wykonywania przez Celestię ich logiki aplikacyjnej.

W lipcu 2026 roku Celestia Labs przejęła również Sovereign Labs, zespół stojący za Sovereign SDK, aby dalej rozwijać tworzenie custom blockchainów i rollupów.

Rollup może na przykład publikować dane transakcyjne w Celestii i korzystać z Ethereum jako warstwy settlement. Celestia nie zastępuje więc automatycznie tych innych warstw.

Do organizowania danych Celestia używa Namespaced Merkle Trees. Dane są w nich dzielone na różne namespaces. Taki namespace można traktować jak etykietę dla danych konkretnej aplikacji.

Dzięki temu aplikacja może precyzyjnie pobierać własne dane i kryptograficznie sprawdzać, czy zwrócone dane są kompletne.

Ważną rolę odgrywają też light nodes. Dzięki data availability sampling mogą one sprawdzać, czy dane w bloku są dostępne, bez pobierania całego bloku.

Modułowe podejście nie oznacza, że każda aplikacja automatycznie otrzymuje taki sam poziom bezpieczeństwa i takie same właściwości settlement. Zależą one również od warstwy execution i settlement, z której korzysta dana aplikacja.

Jaką rolę pełni TIA w Celestii?

TIA pełni w sieci Celestia kilka funkcji.

Najbardziej bezpośrednią jest opłacanie transakcji. TIA służy na przykład do płacenia za publikowanie blobów, czyli danych, w Celestii.

Ponadto TIA jest używany do stakingu. Walidatorzy blokują TIA, aby uczestniczyć w zabezpieczaniu sieci w modelu Proof of Stake. Osoby, które nie chcą prowadzić własnego walidatora, mogą delegować TIA do walidatora i w ten sposób otrzymywać część nagród ze stakingu.

Te nagrody nie stanowią stałego zysku. Zależą między innymi od emisji nowych TIA oraz prowizji pobieranej przez walidatora.

Początkowo sieć miała roczną inflację tokena na poziomie 8%. Dzięki aktualizacjom sieci, w tym Lotus i Matcha, inflacja ta została stopniowo obniżona. W dłuższym terminie zmierza ona do poziomu 1,5%.

Staking wiąże się również z ryzykiem i zasadami praktycznymi. Jeśli na przykład walidator zostanie ukarany slashingiem za poważne nieprawidłowe zachowanie, część delegowanego TIA może zostać utracona. Dodatkowo nagrody ze stakingu w niektórych sytuacjach trzeba odebrać ręcznie.

TIA jest także używany do on-chain governance. Posiadacze TIA mogą zgłaszać propozycje i głosować nad określonymi parametrami sieci oraz decyzjami dotyczącymi sieci.

Od startu Celestii 2% block rewards trafia do community pool. Za pośrednictwem governance społeczność może zdecydować o wykorzystaniu środków z tej puli na inicjatywy w ekosystemie Celestii.

Jak powstała Celestia?

Prace nad Celestią rozpoczęły się w 2019 roku pod nazwą LazyLedger. Pierwotny pomysł polegał na zbudowaniu blockchaina, który koncentruje się przede wszystkim na konsensusie i data availability, bez samodzielnego wykonywania wszystkich transakcji aplikacji.

Celestię współtworzyli Mustafa Al-Bassam, Ismail Khoffi i John Adler. Pracowali oni nad architekturą blockchaina, w której konsensus i data availability są oddzielone od wykonywania transakcji.

W 2021 roku LazyLedger został przemianowany na Celestię.

31 października 2023 roku sieć wystartowała jako Mainnet Beta, pod kryptonimem Lemon Mint.

Sedno pierwotnego pomysłu pozostało takie samo: aplikacje mogą korzystać z własnych zasad wykonywania transakcji, a Celestia zapewnia wyspecjalizowaną warstwę dla konsensusu i dostępności danych.

Jakie są zalety Celestii?

Celestia ma kilka ważnych cech:

• Specjalizacja w data availability: Rollupy i inne blockchainy mogą korzystać z Celestii do publikowania danych, podczas gdy same wykonują swoje transakcje.

• Kontrola bez pobierania całych bloków: Dzięki data availability sampling light nodes mogą sprawdzać, czy dane w bloku są dostępne, bez pobierania całego bloku.

• Elastyczna architektura: Różne rollupy mogą korzystać z tej samej warstwy Celestii, wybierając własne mechanizmy execution i settlement.

• Precyzyjne pobieranie danych: Dzięki Namespaced Merkle Trees aplikacje mogą pobierać i sprawdzać dokładnie własne dane z bloku Celestii.

Jakie są wady i ryzyka Celestii?

Celestia ma również kilka ważnych kwestii, na które warto zwrócić uwagę:

• Celestia nie sprawdza, czy transakcje aplikacji są poprawne: Sieć kontroluje przede wszystkim to, czy opublikowane dane są dostępne i zapisane we właściwej kolejności. Rollupy nadal same odpowiadają za wykonywanie i kontrolę swoich transakcji.

• Data availability nie oznacza trwałego przechowywania: To, że dane są dostępne w momencie publikacji, nie oznacza, że historyczne dane blobów będą zawsze łatwe do pobrania. W tym celu mogą być potrzebne dodatkowe rozwiązania do przechowywania.

• Ograniczona aktywna pula walidatorów: Celestia ma aktywną pulę 100 walidatorów. Rozkład stakowanego TIA między tymi walidatorami odgrywa więc ważną rolę w decentralizacji konsensusu.

• Ryzyka związane ze stakingiem: Jeśli walidator podpisze blok podwójnie, może zostać ukarany slashingiem. W takim przypadku część delegowanego TIA również może zostać utracona. Po zakończeniu stakingu obowiązuje też 21-dniowy okres unbondingu.

• Stosunkowo nowa technologia: Celestia wprowadziła takie rozwiązania jak data availability sampling w Mainnet Beta. Sieć i technologia nadal rozwijają się poprzez kolejne aktualizacje.

Podsumowanie

Celestia to modułowy blockchain, który koncentruje się przede wszystkim na konsensusie i data availability. Zamiast samodzielnie wykonywać wszystkie transakcje aplikacji, Celestia zapewnia wyspecjalizowaną warstwę, na której rollupy i inne blockchainy mogą publikować swoje dane.

Jedną z kluczowych technik jest data availability sampling. Dzięki niej light nodes mogą sprawdzać, czy dane w bloku są dostępne, bez pobierania całych bloków.

TIA to natywny token Celestii i służy do opłat transakcyjnych, stakingu oraz governance.

Modułowa konstrukcja daje aplikacjom swobodę wyboru własnych mechanizmów execution i settlement. Jednocześnie oznacza to, że Celestia nie odpowiada automatycznie za poprawne wykonanie ani bezpieczeństwo tych innych warstw.